MARMARA SENTINEL

✕

Marmara Sentinel — Hakkında & Yasal Uyarı

Bu sistem nedir?

Marmara Sentinel, Marmara Denizi çevresindeki fay segmentlerinde kaydedilen deprem etkinliğini halka açık kaynaklardan canlı izleyen, istatistiksel bir aktivite göstergesi panosudur. Kişisel ve akademik merak amaçlı geliştirilmiştir.

Veri kaynakları ve toplama

• Ana veri kaynağı Boğaziçi Üniversitesi KRDAE — Kandilli Rasathanesi'nin (koeri.boun.edu.tr, son depremler listesi ve zeqdb katalog arşivi) halka açık servisidir; 10 dakikada bir canlı alınır. Harita, zon skorları, alarmlar ve tüm göstergeler yalnız Kandilli verisini kullanır.
• AFAD (deprem.afad.gov.tr, apiv2 servisi) verisi arka planda yalnız arşiv ve kaynak-tutarlılık istatistiği için toplanır; panelde gösterilmez. Sebep: AFAD birçok olayı 7 km nominal derinliğe atarken Kandilli gerçek hiposantr çözümü verir.
• GNSS/RINEX arşivi: Marmara'daki RTK istasyonlarının ham GNSS akışı (RTCM) yerel MonsPro RTK ağından sürekli kaydedilir ve her gece RINEX formatına çevrilip arşivlenir. Bu arşiv, deprem kataloğunda görünmeyen krip (asismik kayma) ve kabuk deformasyonu analizinin veri altlığıdır; birikim sağ paneldeki "RINEX / GNSS arşivi" bölümünde ve üst çubuktaki RINEX göstergesinde izlenir.
• Kandilli'nin "İlksel" çözümleri sonradan revize edilebilir; sistem revizyonları algılar ve eski değeri saklayarak günceller.

Hızlı sinyaller (10 dakikalık döngü)

• Büyük olay: Adalar ve Kumburgaz'da ML ≥ 3.5, diğer zonlarda ML ≥ 4.0.
• Oran anomalisi: son 6 saatte ≥ 10 olay VE önceki 72 saatin 6-saatlik ortalamasının ≥ 2.5 katı.
• Sığlaşma: son 24 saatin medyan derinliği, önceki 24–96 saat penceresinden ≥ 2 km sığ (her iki pencerede ≥ 12 olay).
• Göç: aktivite merkezinin boylamı 24 saatte ≥ 0.03° batıya (kilitli segmentlere doğru) kaymış; İzmit için doğu yönü de izlenir.
• Tırmanma: son 12 saatte ≥ 3 adet ML ≥ 3.0 olay.
• Tüm sinyaller yalnız Kandilli kataloğundan üretilir.

Omori artçı filtresi

Sorun: her büyük depremden sonra artçılar gelir — bu kaçınılmaz ve doğaldır. Filtresiz bir sistem, M4'ün artçılarını görüp "oran anomalisi! tırmanma!" diye alarm üretir; oysa bu yeni bir bilgi değil, ana şokun beklenen kuyruğudur.

Çözüm: zonda büyük-olay eşiğini aşan bir deprem olduğunda sistem 10 gün boyunca Omori-Utsu yasasıyla (artçı hızı zamanla 1/t gibi söner) o ana şokun beklenen artçı sayısını hesaplar. Oran ve tırmanma sinyalleri, gözlenen olay sayısından ana şok(lar) ve bu beklenti düşüldükten sonra değerlendirilir. Genel Reasenberg-Jones parametreleri kullanılır; katalogdan zon bazında tamlık eşiği (Mc) kestirilir.

Nasıl okunmalı?

• Büyük olay sonrası panel sakinse: "aktivite artçı beklentisi sınırları içinde" demektir — alarm bilinçli olarak susturulmuştur, sistem olayları görmezden gelmiyordur.
• Buna rağmen ORAN/TIRMANMA alarmı geldiyse bu güçlü bir işarettir: aktivite, ana şokun açıklayabileceğinin ÜSTÜNDEDİR. Alarm metnindeki "artçı düzeltmesi: −X beklenen artçı düşüldü" notu, eşiğin düzeltme sonrası bile aşıldığını gösterir.
• Filtre yalnız sinyal üretimini etkiler; aktivite skoru ham veriden hesaplanmaya devam eder (artçı dizisi de gerçek aktivitedir ve haritada/skorlarda görünür). Büyük olayın kendisi her durumda BUYUK_OLAY olarak duyurulur.

Aktivite skoru ve seviyeler

Skor = 100 × zon ağırlığı × (0.30·oran + 0.20·magnitüd + 0.20·sığlaşma + 0.15·göç + 0.15·tırmanma). Her bileşen 0–1 aralığına kırpılır; zon ağırlığı fayın İstanbul'a tehdit yakınlığını yansıtır (Adalar/Kumburgaz 1.00 … Gemlik 0.55). Seviyeler: 0–19 SAKİN, 20–39 İZLEME, 40–59 YÜKSELMİŞ, 60–79 YÜKSEK, 80–100 KRİTİK. Kartlardaki ▲▼ okları son 3 saatteki skor değişimini gösterir. Zon rengi ve skorlar yalnız Kandilli verisinden hesaplanır.

Yavaş göstergeler

• b-değeri: Gutenberg-Richter yasasında küçük/büyük olay oranını tanımlayan eğim; normalde ~1.0 civarındadır. Aki'nin maksimum olabilirlik yöntemiyle, tamlık eşiği (Mc, maksimum eğrilik + 0.2) üzeri en az 30 olaydan hesaplanır. Son 14 günün b-değeri, 14–90 gün önceki referansın %75'inin altına inerse DÜŞÜK uyarısı verilir — laboratuvar ve saha çalışmalarında düşük b, artmış diferansiyel gerilmeyle ilişkilendirilmiştir. Tek başına tahmin aracı değildir.
• Sismik sessizlik: normalde aktif bir segmentin anormal suskunlaşması bazı büyük depremler öncesinde rapor edilmiş bir desendir. Zonun 90 günlük taban çizgisi ≥ 6 olay/21 gün ise ve son 21 günlük aktivite tabanın ≤ %30'una inerse SESSİZLİK uyarısı verilir. Zon bazında olay hızları düşük olduğundan pencere bilinçli olarak 21 gün seçilmiştir; daha kısa pencereler rastgele dalgalanmayı sessizlik sanabilir.
• Veri dürüstlüğü korumaları: katalogda kesinti varsa (ör. arşiv gecikmesi) sessizlik penceresi kesintili döneme uzandığı sürece sinyal bastırılır — veri boşluğu "sessizlik" olarak yorumlanmaz. Yeterli olay yoksa göstergeler alarm üretmek yerine "veri birikiyor" der. Bu iki gösterge risk skorunu etkilemez; ayrı rozetlerle izlenir.

Sinyal Karnesi (öz-denetim)

Üst çubuktaki 📋 Karne sayfası, sistemin kendi sinyallerini geriye dönük puanladığı öz-denetim aracıdır. Her koşul sinyali (oran, sığlaşma, göç, tırmanma, b-değeri, sessizlik) üretildikten 7 ve 30 gün sonra aynı soru sorulur: bu pencerede o zonda büyük-olay eşiği (Adalar/Kumburgaz ML 3.5, diğerleri 4.0) aşıldı mı? Aşıldıysa "isabet", aşılmadıysa "sakin" sayılır. Büyük olay bildirimi bir öngörü olmadığı için puanlanmaz.

Nasıl okunmalı?

• İsabet oranı tek başına hiçbir şey kanıtlamaz: aktif bir zonda rastgele seçilmiş bir 7 günlük pencere de eşik üstü olay içerebilir. Bu yüzden karne her zon için Poisson taban olasılığını (rastgele pencerede olay görme şansı) yan sütunda gösterir. Sinyalin bilgi değeri, isabet oranının bu tabanın belirgin üstünde olmasıdır; tabana eşitse sinyal yazı-tura kadar bilgi taşıyor demektir.
• "Sakin" sonuç başarısızlık değildir — göstergeler sapma ölçer, kehanet değil. Karnenin amacı hangi sinyal türünün ne kadar bilgi taşıdığını aylar içinde veriye dökmek ve eşikleri buna göre kalibre etmektir (sürekli isabetsiz tür → eşik sıkılaştırılır).
• Oranlar az sinyalle anlamsızdır; sayfa bu yüzden değerlendirilen sinyal sayısını ve bekleyenleri açıkça gösterir. Karne risk skorunu ve alarm üretimini etkilemez; yalnız şeffaflık içindir.

Grafikler nasıl okunur?

• Zaman–derinlik: her nokta bir Kandilli olayı; mavi çizgi saatlik ortalama derinliktir. Çizginin yukarı (sığa) tırmanması sığlaşma eğilimini gösterir.
• Saatlik olay sayısı: turuncu "tepe eğrisi" saatlik sayıların yerel maksimumlarından geçer; kümelenmenin şiddet zarfını gösterir. Alttaki 1g–7g düğmeleriyle pencere 1–7 güne genişletilebilir; kesikli mavi çizgi, tepe noktalarından geçen en küçük kareler genel trend doğrusudur (kripto analizindeki trend çizgisi gibi — yükseliyorsa kümelenme şiddetleniyor demektir).
• Skor serisi: 7g/30g/6a/1y seçilebilir. Uzun dönemlerde veri saatlik/günlük paketlenir; düz çizgi ortalama, kesikli çizgi paket içi maksimumdur — ani dalgalanmalar böylece kaybolmaz.
• Magnitüd–frekans (Gutenberg-Richter): mor çubuklar 0.25'lik magnitüd kutularındaki olay sayısı, mavi çizgi kümülatif N(≥M) (log ölçek), turuncu kesikli doğru Mc üstü verilere oturtulan G-R doğrusudur; eğimi b-değeridir (başlıkta gösterilir). Doğrudan sapmalar katalog eksikliğini veya olağan dışı boyut dağılımını gösterir.
• Magnitüd–zaman: her nokta bir olay (boyut magnitüdle orantılı); dikey kümeler artçı/sekans yapısını gösterir.
• Kümülatif olay sayısı: eğim aktivite hızıdır — düzleşme sessizleşmeye, dikleşme kümelenmeye işaret eder.

Bilinen sınırlamalar

• Kandilli kataloğu 18 Mayıs 2026'dan itibaren yüklüdür; kurum arşivi 1–2 ay gecikmeyle kesinleştiği için ~17 Temmuz – 13 Ağustos 2026 arası geçici bir boşluk vardır (arşiv kesinleşince doldurulacaktır). Uzun dönem grafikleri veri biriktikçe dolar.
• Haritadaki fay izleri şematiktir; jeodezik hassasiyet taşımaz.
• Zonlar dikdörtgen yaklaşımdır ve örtüşebilir; bir olay birden fazla zonda değerlendirilebilir.

Sonuçlar neyi işaret eder?

Skor, seviyeler ve göstergeler, bir bölgedeki güncel sismik etkinliğin o bölgenin kendi geçmiş taban çizgisinden ne kadar saptığını gösterir; başka hiçbir şeyi göstermez. Yüksek skor "deprem olacak" anlamına gelmez; düşük skor "deprem olmayacak" anlamına gelmez. Bilim, bir depremin yerini, zamanını ve büyüklüğünü önceden bildirebilen güvenilir hiçbir yöntem ortaya koyamamıştır.

Bilimsel referanslar

• Gutenberg, B. & Richter, C.F. (1944). "Frequency of earthquakes in California." Bull. Seismol. Soc. Am. 34, 185–188 — magnitüd-frekans (b-değeri) yasası.
• Aki, K. (1965). "Maximum likelihood estimate of b in the formula log N = a − bM and its confidence limits." Bull. Earthq. Res. Inst. 43, 237–239 — b-değeri kestirim yöntemi.
• Wiemer, S. & Wyss, M. (2000). "Minimum magnitude of completeness in earthquake catalogs." Bull. Seismol. Soc. Am. 90, 859–869 — Mc (tamlık eşiği) kestirimi.
• Schorlemmer, D., Wiemer, S. & Wyss, M. (2005). "Variations in earthquake-size distribution across different stress regimes." Nature 437, 539–542 — b-değerinin gerilme göstergesi olarak yorumu.
• Wyss, M. & Habermann, R.E. (1988). "Precursory seismic quiescence." Pure Appl. Geophys. 126, 319–332 — sismik sessizlik hipotezi.
• Utsu, T., Ogata, Y. & Matsu'ura, R.S. (1995). "The centenary of the Omori formula for a decay law of aftershock activity." J. Phys. Earth 43, 1–33 — artçı bozunum (Omori-Utsu) yasası.
• Reasenberg, P.A. & Jones, L.M. (1989). "Earthquake hazard after a mainshock in California." Science 243, 1173–1176 — artçı beklenti modeli (Omori filtresinin parametre çerçevesi).
• Parsons, T. (2004). "Recalculated probability of M ≥ 7 earthquakes beneath the Sea of Marmara, Turkey." J. Geophys. Res. 109, B05304 — Marmara sismik boşluğu.
• Bohnhoff, M. vd. (2013). "An earthquake gap south of Istanbul." Nature Communications 4, 1999 — Adalar segmenti kilitliliği.
• Veri: AFAD Deprem Dairesi (deprem.afad.gov.tr) ve Boğaziçi Ünv. KRDAE Bölgesel Deprem-Tsunami İzleme Merkezi (koeri.boun.edu.tr).

Yasal uyarı ve sorumluluk reddi